Hoe zit het nu écht met bewerkt voedsel?

Loop een supermarkt binnen en je ziet het meteen: bijna alles is bewerkt. Van gesneden groente tot chips en van kant-en-klaarmaaltijden tot pakjes soep. Is dat erg? Tijd voor wat nuance.

Voedselbewerking: hoe en waarom?

Voedsel bewerken doen we al eeuwen. Denk aan het verwijderen van niet-eetbare delen, snijden, malen, koken, drogen of invriezen. Dat begon ooit uit noodzaak om voedsel langer houdbaar en veiliger te maken. Zo zorgen bewerkingen als invriezen, koken, pasteuriseren en fermenteren er niet alleen voor dat je iets beter kunt bewaren en gemakkelijker kunt gebruiken, maar vaak ook dat iets beter verteerbaar is.

Elk voedingsmiddel waar iets aan is veranderd of toegevoegd, is bewerkt. Volkorenbrood, diepvriesgroenten en yoghurt zijn voorbeelden van bewerkte voedingsmiddelen die gezond zijn. Maar niet elke bewerking is een verbetering. Soms gaat bewerken juist ten koste van de gezonde voedingsstoffen, waardoor een bewerkt product minder vezels, vitamines en mineralen bevat. Verder worden er tijdens bewerkingen vaak suiker, zout of vet toegevoegd. Daardoor leveren bewerkte producten als koek, snacks en frisdrank vooral calorieën en weinig gezonde stoffen. Ook kunnen er bij bewerking door hoge verhitting ongewenste stoffen ontstaan die niet goed zijn voor de gezondheid.

Bewerkt versus ultrabewerkt: wat is het verschil?

Het verschil tussen ultrabewerkt en bewerkt zit over het algemeen in de hoeveelheid bewerkingsstappen en toegevoegde stoffen. Zo zijn pasta of bevroren groenten bewerkte producten, maar vallen mueslirepen, ontbijtgranen of een pakje noodlesoep onder ultrabewerkt.

Ultrabewerkt eten heeft in een fabriek verschillende bewerkingsprocessen ondergaan waardoor het meestal weinig voedingsstoffen bevat. Naast toegevoegde suikers en zout bevatten deze producten ingrediënten die je niet in een gewone keuken aantreft, zoals geur- en smaakstoffen, emulgatoren en stabilisatoren. Je herkent ultrabewerkte voedingsmiddelen dan ook aan lange ingrediëntenlijsten met vaak onbekende hulpstoffen.

Ultrabewerkt voedsel heeft een hoge ‘dooreetfactor’ en is verleidelijk om veel van te eten, terwijl het vaak energierijk is en nauwelijks gezonde voedingsstoffen bevat. Ook hebben ze vaak een aantrekkelijke verpakking en wordt er veel reclame voor gemaakt. Voorbeelden zijn frisdrank, snoep, gezoete (zuivel)dranken, chips, snacks en sommige vleeswaren.

Het effect van (ultra)bewerkt op je gezondheid

Onderzoek laat zien dat mensen die veel ultrabewerkte producten eten een grotere kans hebben op overgewicht en andere gezondheidsproblemen. Maar dat betekent niet dat de bewerking zelf altijd de boosdoener is. Wetenschappers benadrukken dat het totale eetpatroon telt. Wie veel ultrabewerkt eet, krijgt vaak meer calorieën, suiker en ongezonde vetten binnen en eet vaak minder groente en volkoren producten.

Ook de eetsnelheid speelt een rol: sterk bewerkte voedingsmiddelen waarvan je snel veel kunt eten leiden makkelijker tot te veel eten dan sterk bewerkte producten waar je goed op moet kauwen. Een volkorenboterham met pitten en zaden eet langzamer dan een sneetje wit casinobrood en een koekje hapt sneller weg dan een notenreep. Niet alle bewerkte producten zijn daarom automatisch ongezond. Volkoren ontbijtgranen, plantaardige alternatieven voor vlees, groentespreads of een goed samengestelde kant-en-klaarmaaltijd kunnen bijvoorbeeld goed passen in een gezond eetpatroon.

Hoe maak je betere keuzes?

Er is geen magische grens tussen goed en fout. Uiteindelijk gaat het om balans, variatie en wat past in jouw leven. Met de volgende tips maak je makkelijker de gezonde keuze:

• Kijk naar het geheel: groente, fruit, noten, volkoren granen en peulvruchten vormen de basis.
• Gebruik bewerkte producten slim: diepvriesgroenten of diepvriesfruit kunnen helpen gezonder te eten.
• Check de samenstelling: hoe korter de ingrediëntenlijst, hoe beter. Kies producten met weinig suiker, zout en verzadigd vet.
• Eet met aandacht: neem de tijd om te eten, kies vaker voor producten met een stevige bite en kauw goed.